دادگایەکی عێراقی شەش ساڵی بڕیاردا لەسەر مەلەقاندن بە وێنەی ساختەی زیرەکی دەستکرد، بەپێی یاسایەکی سزادان کە پێش ئینتەرنێت نووسراوە

چی ڕوویدا

لە هەفتەی پێش 7ی تشرینی یەکەمی 2025 دا، دادگای تاوانەکانی ڕوسافە لە بەغدا حوکمی شەش ساڵ زیندانی بەسەر پیاوێکدا سەپاند، لەسەر هەڕەشەکردن بە بڵاوکردنەوەی وێنەی ساختەی کچێکی گەنج، کە بە زیرەکی دەستکرد دروستکرابوون. شەفەق نیوز حوکمەکە و ئەو ماددانەی پشتی پێبەستبوو ڕایگەیاند.

حوکمەکە پشتی بە ماددەی 430/1 ـی یاسای سزادانی عێراقی بەست، لەگەڵ ماددەکانی 47 و 48 و 49، کە هەڕەشە و هاوبەشی دەگرنەوە. لە عێراقدا هیچ دەقێک نییە کە تاوانە ئاسانکراوەکانی زیرەکی دەستکرد بگرێتەوە، بۆیە ئەم حاڵەتانە بەپێی ئەو دەقە هەبووانە لێکدەدرێنەوە کە باسی فێڵ و ناوزڕاندن و مەلەقاندن دەکەن، و شەفەق ڕایدەگەیەنێت کە خودی دادوەرەکان ئاماژەیان بەم کورتهێنانە کردووە. ماددەکانی 430 و 433، دەربارەی هەڕەشە و ناوزڕاندن و مەلەقاندن، ئەوەن کە دادوەری پێی کار دەکات.

فورات العەزاوی، ڕاوێژکارێکی یاسایی، بە شەفەقی گوت: “یاساکە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا نووسراوە، لە کاتێکدا ئینتەرنێت و زیرەکی دەستکرد بوونیان نەبوو. جێبەجێکردنی پۆلێنی کۆن لەسەر تاوانی نوێ کەلێن بەجێدەهێڵێت”.

تاوانەکە هەڕەشەکە بوو، نەک وێنەکە

هیچ شتێک لە گێڕانەوەی شەفەق دەربارەی دۆسیەکەدا سەلماندنی ئەوەی تێدا نییە کە وێنەکە چۆن دروست کراوە. ئەو کردەوەیەی تاوانبار بە کرا هەڕەشەکردن بوو بە بڵاوکردنەوەی، و ئەو ماددانەی ئاماژەیان پێکراوە ماددە ئاساییەکانی هەڕەشە و هاوبەشین.

ئەمە خوێندنەوەی ئێمەیە نەک شتێک کە ڕاپۆرتەکە بە ڕوونی بیڵێت، بەڵام ئاماژە بۆ شوێنێکی کرداری دەکات. یەکەم وەڵامدانەوە کاتێک ژنێک بەم شێوەیە دەکرێتە ئامانج ئەوەیە بسەلمێنرێت وێنەکە ساختەیە، و ئەوە خاوە و تەکنیکییە و زۆر جار بەو ئامرازانەی ڕێکخراوێکی عێراقی هەیەتی مەحاڵە. بەڵام ئەو تۆمارەی یاساکە پێشتر دانی پێدادەنێت زۆر ئاسانترە بۆ کۆکردنەوە: نامەکان، داواکارییەکە، ئەو هەژمارەی لێیەوە هاتوون، و بەروارەکان.

هیچ بەرهەمێک نییە تاوانبار بکرێت

شەفەق ناوی هیچ ئەپێک ناهێنێت. ئامرازەکان “ئەپی مۆبایلی بەخۆڕایی یان کەم نرخن”. هەروەها بابەتەکە باسی لەبەرگرتنەوەی دەنگ لە نموونەی دەنگی کورتەوە دەکات، و کۆکردنەوەی سەرچاوە کراوەی وێنە کۆنەکان و وردەکاری خێزانی، کە بەکاردەهێنرێن بۆ ساختەکردنی گفتوگۆ و شاشەگرتەی وا دیارە ڕاستەقینەن.

کەواتە لێرەدا هیچ شتێک نییە لە سەرچاوەوە بگیردرێت یان قەدەغە بکرێت یان بدۆزرێتەوە. مۆبایلی هەر کەسێک بەسە. ئەمە وەڵامێکی ئارامبەخش لادەبات، و شایانی ئەوەیە بە دەنگی بەرز بگوترێت پێش ئەوەی کەسێک لە وۆرکشۆپێکدا چارەسەرێکی تەکنەلۆژی پێشنیار بکات.

زیانی دووەم

شەفەق ڕاشکاوە لەوەی بۆچی ئەمە لە عێراقدا قورستر دەکەوێتە خوارەوە. لە کۆمەڵگایەکدا کە شەرەفی خێزان بە ڕەفتاری ژنانەوە بەستراوەتەوە، چالاکوانان ئاگادار دەکەنەوە کە زیانلێکەوتووان لەوانەیە ڕووبەڕووی توندوتیژی بەناوی شەرەف یان تەریککەوتنی کۆمەڵایەتی ببنەوە، کە زۆر جار هیچ هەڵبژاردەیەکیان بۆ ناهێڵێتەوە جگە لە پارەدان. ڕاپۆرتی 2024 ـی تۆڕی ژنانی عێراقی دڵەڕاوکێ و خەمۆکی و بیری خۆکوشتن لە نێو زیانلێکەوتووانی مەلەقاندنی دیجیتاڵیدا تۆمار دەکات، و ئەوەی زۆرێکیان بە تەواوی بوونی خۆیان لەسەر ئینتەرنێت بەجێدەهێڵن بۆ پاراستنی خۆیان.

ئەو ژنەی شەفەق بێ ناوهێنان وتەی لێ هێناوەتەوە بە سادەیی گوتی: تەنانەت ئەگەر وێنەکان درۆ بن، خەڵکی باوەڕیان پێدەکەن، و نەیدەزانی چۆن پێچەوانەکەی ڕوون بکاتەوە.

ئەمە وەک یاسایەکی بڵاوکردنەوە بخوێنەرەوە. ژنێک کە بە وێنەیەکی ساختە مەلەقێندرێت، لە کاردانەوەی ئەو کەسانەی دەوروبەری مەترسی لەسەرە، نەک تەنها لەو کەسەی مەلەقاندنی دەکات. ئەو تویژینەوانەی حاڵەت و ئەو پۆستانەی هۆشیارکردنەوە و ئەو ڕاپۆرتانەی پاڵپشتی دارایی کە وردەکاری ناسینەوە زیاد دەکەن، یان وەسفی وێنەکە دەکەن، مەترسییەکە بەرەو ئەو دەبەن.

چی بە جیاوازی بکەیت

هەڕەشەکە کۆبکەرەوە، نەک وێنەکە. شاشەگرتەی نامەکان و داواکارییەکە، هەژمارەکە، بەروارەکان، پارێزراو لە شوێنێکدا کە خۆی کۆنترۆڵی دەکات و دەتوانێت بیداتە پارێزەرێک. ئەمە ئەو ماددەیەیە کە یاسای هەبوو پێشتر دانی پێدادەنێت، و پێویستی بەوە نییە کەس شتێک لەسەر ئەوەی پەڕگەکە چۆن دروست کراوە بسەلمێنێت.

ئەو ڕێکخراوانەی کۆمەڵگای مەدەنی کە شەفەق وتەیان لێ دەهێنێتەوە داوای یاسایەکی تاوانە ئەلیکترۆنییەکان دەکەن کە دەستدرێژی پاڵنەردراو بە زیرەکی دەستکرد و بێزارکردنی ژنان لەسەر ئینتەرنێت بگرێتەوە. کەلێنەکە ڕاستەقینەیە. بەڵام هۆکار نییە بۆ چاوەڕوانی.